Atölye ve Fabrikada Temizlik: Talaş, Toz ve Yağ

Kayseri'nin sanayi bölgelerinde ve mobilya atölyelerinde gün sonu tablosu çoğu zaman aynı: talaş tezgâhların altına dolmuş, ince toz rafların ve makinelerin üstüne çökmüş, bazı zemin bölümleri yağdan kayganlaşmış. Temizlik vardiyanın son dakikalarına sıkıştırılıyor ve hızlı bitsin diye en riskli yöntemler seçiliyor.

Bu yazı bir iş güvenliği talimatı değil ve işletmenizin iş sağlığı ve güvenliği (İSG) uzmanının yerini tutmaz. Ama sahada tekrar eden hataları ve temel iyi uygulamaları bilmek, uzmanınızla doğru konuları konuşmanızı sağlar.

Ahşap tozu sadece kir değil

Kaba talaş göze batar ve toplanır. Asıl dikkat isteyen, zımpara ve kesimden çıkan, havada asılı kalıp her yüzeye çöken ince tozdur. İki ayrı risk taşır:

• Yangın riski: İnce ahşap tozu yanıcıdır. Kirişlerde, aydınlatmalarda, elektrik panolarının ve makinelerin üstünde biriken toz tabakası bir kıvılcımla tutuşabilir. Toz havaya yoğun şekilde karıştığında tutuşma çok daha hızlı ve şiddetli olabilir. Bu yüzden yalnızca zemini değil, yüksek yüzeyleri de düzenli temizlemek gerekir.
• Solunum riski: İnce toz akciğerlere kadar ulaşır. Uzun süreli maruziyet solunum yolu hastalıklarıyla ilişkilendirilir, bazı ahşap türlerinin tozu alerjik tepkilere de yol açabilir.

Çoğu zaman atlanan nokta şu: temizlik sırasında çökmüş toz yeniden havaya kalkar. Yani temizlik yapan kişi de en az üretimdeki kadar korunmalıdır. Hangi sınıfta toz maskesi, gözlük ve eldiven kullanılacağını İSG uzmanınız belirlemelidir.

Basınçlı havayla üflemek neden işe yaramaz?

Kompresör tabancasıyla tezgâhı üflemek hızlıdır ve tezgâh temiz görünür. Oysa toz yok olmaz, yalnızca yer değiştirir:

• İnce toz havaya kalkar, solunur ve kısa süre içinde rafların, makinelerin ve panoların üstüne yeniden çöker.
• Talaş parçacıkları hızla savrulup göze ve cilde çarpabilir.
• Toz makine yataklarına, motor havalandırmalarına ve pano aralıklarına dolar.

Doğru yaklaşım tozu dağıtmak değil, toplamaktır:

1. Kaba talaşı fırça ve faraşla, tozu havalandırmadan yavaşça toplayın.
2. İnce toz için bu tozu tutabilecek filtreye sahip bir endüstriyel süpürge kullanın. Yanıcı toz söz konusu olduğundan süpürgenin bu kullanıma uygun olup olmadığını üreticiye ve İSG uzmanınıza sorun. İşletmenizde uygun bir cihaz yoksa kiralama seçeneklerine bakabilirsiniz.
3. Yüzeylerde kalan ince tabakayı hafif nemli bezle alın.
4. Her zaman yukarıdan aşağıya çalışın: önce yüksek yüzeyler, en son zemin.

Yağlı zemin: kaymanın en sık sebebi

Makine çevresindeki yağ ve soğutma sıvısı damlaları zeminde ince bir film oluşturur. Üstüne talaş ya da toz karıştığında zemin hem kaygan hem de yanıcı hale gelir.

• Dökülmeyi hemen alın. Önce emici bir malzemeyle sıvıyı toplayın, sonra zemini yıkayın.
• Zemin tipine uygun yağ çözücü seçin. Epoksi kaplama, boyalı beton ve çıplak beton farklı ürünler ister. Etiketi okuyun, emin değilseniz küçük bir alanda deneyin.
• Durulamayı atlamayın. Yağ çözücü kalıntısı da zemini kaygan bırakır.
• Islak alanı işaretleyin. Zemin kuruyana kadar uyarı levhası koyun ve geçişi başka yöne yönlendirin.
• Kaynağı bulun. Aynı noktada sürekli yağ birikiyorsa sorun temizlikte değil makinededir; bakım ekibine bildirin. Damlatan makinenin altına konan damlama tavası yalnızca geçici bir önlemdir.

Makine çevresinde temizlik: önce durdurun

Bu kuralın istisnası yoktur: çalışan ya da enerjisi kesilmemiş bir makinenin hareketli parçalarına yakın temizlik yapılmaz.

• Makine, yetkili personel tarafından durdurulmalı ve işletmenin prosedürüne göre, örneğin kilitleme ve etiketleme ile, yeniden çalıştırılamayacak şekilde güvenceye alınmalıdır.
• Temizlik yapan kişi koruyucu kapakları sökmez, makinenin içine el sokmaz. Makine içi ve hareketli aksamın temizliği, makineyi tanıyan yetkili personelin işidir.
• Durmuş olsa bile testere bıçakları ve keskin kenarlar kesme riski taşır; uygun koruyucu eldiven şarttır.
• Elektrik panolarının içi temizlik ekibinin alanı değildir.

Dışarıdan bir ekip gelecekse, hangi makinelerin çevresinde çalışılacağı ve makineleri kimin güvenceye alacağı iş başlamadan netleşmelidir.

Atıkları doğru ayırmak

Toplanan atık doğru yere gitmediği sürece temizlik bitmiş sayılmaz. Karışık atık hem yangın hem çevre riski yaratır.

Yağlı bez maddesi özellikle mobilya atölyelerinde önemlidir. Bezir yağı gibi kuruyan yağlarla ıslanmış bezler buruşuk halde bir köşeye bırakıldığında kendiliğinden tutuşabilir.

Temizliği üretimi aksatmadan planlamak

Temizliği tek bir büyük güne bırakmak yerine katmanlara ayırın:

• Vardiya sonu: Operatör kendi tezgâhının kaba talaşını toplar, dökülen sıvıyı alır, aletleri yerine koyar.
• Haftalık, mesai dışında: Güvenceye alınmış makinelerin çevresi, zeminin yağdan arındırılması, atık kaplarının boşaltılıp yıkanması.
• Aylık ya da ihtiyaca göre: Raf üstleri, kirişler, aydınlatma ve diğer yüksek yüzeylerdeki toz birikintisi.

Yüksek yüzey temizliği merdiven, platform ya da iskele gerektirir ve yüksekte çalışma riskini beraberinde getirir. Bu işin nasıl ve kimle yapılacağına İSG uzmanınızla birlikte karar verin.

Ne zaman dışarıdan destek almalı?

Günlük temizlik işletmenin kendi düzeninde kalmalı. Dışarıdan bir temizlik ekibi daha çok şu durumlarda işe yarar: aylardır biriken toz ve yağın bir kez baştan sona alınması, denetim ya da müşteri ziyareti öncesi hazırlık, taşınma veya yerleşim değişikliği ve üretimi durdurmadan gece ya da hafta sonu yapılması gereken işler.

Bir temizlik ekibinin üstlenmemesi gereken işler de net: makine içi bakım, elektrik panoları ve tehlikeli atığın bertarafı. Bunlar işletmenin yetkili personeline ve lisanslı firmalara aittir. İşe başlamadan önce hangi alanlarda, hangi koruyucu donanımla çalışılacağını İSG uzmanınızla birlikte belirlemek iki taraf için de en güvenli yoldur.

Depo ve üretim alanları için depo temizliği sayfamıza göz atabilirsiniz. Mesai dışında çalışabiliyoruz; alanın fotoğraflarını gönderin, fiyat verelim.